Van wie is het Colosseum?

Vrijdag 12 januari 2018 bezocht de bekende Italiaanse professor Christian Iaione Plein ’40 – ’45 in Amsterdam Nieuw-West. Iaione is samen met de Amerikaanse prof Sheila Foster één van de trekkers van de internationale commons beweging. ‘Hoe bereik je een complete gebruikersgroep’, wilde bestuurder Erik Bobeldijk (SP) weten. ‘Wie zijn de minst zichtbare gebruikers van dit plein en hoe geef je ze een stem?’
Interessante vragen, meende Iaione. ‘In Rome stellen we ons de vraag van wie is het Colosseum? Horen hier ook de Australische toeristen bij?’ En zijn advies: Laat altijd één stoel open aan de vergadertafel. Die representeert de vraag: wie zien we over het hoofd? Iaione: ‘Met ons actieonderzoeksprogramma The City as a commons, proberen we voorbij ‘participatie’ te komen. Participatie, dat gebeurt door professionals van de (semi) overheid, die vaak zelf ook zoekende zijn hoe ze tot toekomstbestendige organisaties moeten komen. Hoe we het aanpakken? Soms gebruiken we lokale radiozenders om inwoners te bereiken. Onze houding is adaptief: we sluiten aan bij de lokale situatie en wensen en maken een traject tailor-made. Om ontbrekende stemmen te traceren zijn bijvoorbeeld scholen en ziekenhuizen goede vindplaatsen.’
‘Verschillende community’s zien elkaar als concurrenten’, poneert Bobeldijk. ‘En je bereikt alleen de best persons‘, aldus kwartiermaker Jeroen Jonkers.
Iaione: ‘Wij zijn niet op zoek naar een parallel representatieproces. Dat bestaat immers al. Je zoekt naar actie, ondernemerschap. Dus niet naar iedereen. Je moet niet aan participatie werken, maar aan deliberatieve democratie. Zoek de entrepreneurs op, degenen die ondernemend zijn en die willen leiden. Hoe kom je nu tot creative ownership? Door kleine praktijkjes op te zetten rond urban commons, waarin je tegelijkertijd onderzoek doet naar de rol van ownership, financiën en representatie.’
Iaione: ‘Cruciaal is het om de shift naar actor te maken. Ook als bestuurder, kwartiermaker of onderzoeker. Als je gaat pionieren in enkele kleine praktijkjes, krijg je onmiddellijk micro-oplossingen. Ze zijn klein, maar het zijn oplossingen voor het beheer van de urban commons. Ook op het juridische en financiële vlak.’
Bobeldijk: ‘Heb je concrete voorbeelden uit andere steden?’
Iaione: ‘Concrete oplossinkjes en praktijken uit New York, Bologna en Rome die op dergelijke wijze ontstonden zijn de Community Land Trust, het werken in coöperaties, een winkelstraat waarin tijdelijk geen belasting wordt geheven of waar de bedrijven en bewoners zichzelf voor 6 weken moesten besturen.’De Italiaanse professor benadrukt dat er zo (bestuurlijke) variatie kan ontstaan in en tussen steden. Het zijn polycentrische ontwikkelingen: institutioneel, financieel en bestuurlijk. Zo zijn er naast wetten en regels ook andere manieren om gedrag in het publiek domein in goede banen te leiden, zoals door de regulerende werkingen van religies, reciprociteit (wederkerigheid) en wie weet, ooit, urbane ethiek.

♦ De vraag van vandaag: vrijdag 12 januari 2018