What are commons?

Many human beings are willing to put individual benefits aside and cooperate for the common good. The number of citizens’ collectives in Europe is booming. This leads to a growing demand for knowledge and know-how. Researchers from universities all over the world are stepping in.  From 10 – 14 July they gather at the XVI Biennial IASC-Conference in Utrecht. Initiator Tine de Moore explains what commons are.

♦ De vraag van vandaag: dinsdag 4 juli 2017

Hoe tackelen we onze democratische jetlag?

In zijn nieuwste boek The invisible hand beschrijft Bas van Bavel, hoogleraar Transities van Economie en Samenleving de levensfasen van de markteconomie. Van Bavel is somber: ‘We zitten op een kantelpunt van de cyclus. De economie is tanende en neemt in haar val de democratie mee.’

In de sociologie kennen we de term cultural lag als het fenomeen dat de cultuur vaak wat meer tijd nodig heeft om met zijn tijd mee te gaan, dan bijvoorbeeld de techniek. Je krijgt dan een soort na-ijleffect: we gebruiken de sociale media alsof we nog in een dorp wonen, en realiseren ons niet dat onze uitingen de hele wereld over gaan en voor vriend en vijand beschikbaar zijn. Hetzelfde fenomeen zagen we in 2008 bij de bankencrisis: burgers dachten nog dat de banken producten verkopen om de klanten te dienen, maar opeens bleken de producten met name dienstbaar aan het eigen verdienmodel van de bank. Hoe zit dat met de democratie? Is hier ook sprake van een cultural lag? Denken we nog te leven in fase 3, terwijl we al midden in fase 5 zijn aangeland?

♦ De vraag van vandaag: maandag 19 juni 2017

Top-26 Dialogic OD Approaches

Dialogic Organisation Development (DOD) is niet een methode, maar een denkwijze die we de Dialogic Mindset noemen. Anders dan in de reguliere denkwijzen, die organisaties vaak zien als vaststaande entiteiten, gaat Dialogic OD er van uit dat een organisatie een constante stroom is van gesprekken, die niemand kan controleren. ‘Vanuit de Dialogic Mindset kijken we naar onderlinge afhankelijkheden, hoe medewerkers elkaar ondersteunen of beperken. Niemand is helemaal in control’, aldus Gervase Bushe, professor of Leadership and Organization Development at the Beedie School of Business, Simon Fraser University in Vancouver, Canada.

♦ De vraag van vandaag: woensdag 23 mei 2017

Wat leren we van Middelland in transitie?

Rotterdam, 17 mei 2017 

Leg nooit een ambtelijk traject stil, maar haal de bewoners aan het begin van het traject binnen’, aldus Tom Harreman, voorzitter van de gebiedscommissie Delfshaven, Rotterdam. ‘Stoppen, heeft gezorgd voor vertraging en frustraties bij betrokken ambtenaren, bewoners en partijen die wilden investeren in Middelland.’

Als raadslid maakte Harreman in de bestuursperiode 2010 – 2014 het aanwijzen van de zogenaamde focusgebieden in de stad mee. Delfshaven, met haar deelgebieden Tussendijken en Middelland waren twee van die focusgebieden. Er kwam extra geld  voor deze wijken en ambtenaren ontwikkelden samen met bewoners en ondernemers een plan van aanpak, onder leiding van de stadsmarinier. Harreman: ‘Maar toen die extra gelden van 9 miljoen werden toegekend, stak een aantal bewoners hun vinger op en wilden dat burgers inhoudelijk mee mochten beslissen. Na 1.5 jaar zijn we toen gestopt met het lopende ambtelijke traject. Als gebiedsmanager Lot Mertens mijn leermoment van de afgelopen jaren vraagt, dan is het dit: stop nooit met een al eerder ingezet traject, het levert vertraging en frustraties op.’

Zie hieronder een impressie van de buurtmiddag Mooi Middelland

♦ De vraag van vandaag: woensdag 17 mei 2017

Hoe co-creëert Mooi, Mooier Middelland?

Mooi, mooier Middelland is een experiment in co-creatie in een wijk van Delfshaven, Rotterdam. Sinds de zomer van 2015 zijn de Middellanders onder de bezielende bestuurlijke leiding van burgemeester Aboutaleb, aan de slag om hun wijk te verbeteren. Vanaf het voorjaar 2016 is het programma Mooi, mooier Middelland in uitvoering gegaan. In het filmpje zien we Frank van Steenbergen, onderzoeker DRIFT, Dutch Research Intsitute for Transitions van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Van Steenbergen presenteert in het Rotterdamse Brancopark de tussenevaluatie naar de verloop van het co-creatieproces. Wat betekende dit voor de Middellanders en wat voor de gemeente Rotterdam? Hij spreekt over de zogenaamde Windows of opportunity ontstaan in het machtsvacuüm van de afgelopen periode en de kans om het bestuur in de wijk en in de gemeente Rotterdam opnieuw uit te vinden.

In zijn reactie spreekt burgemeester Aboutaleb over het belang van rechtstreekse democratie en co-creatie met de burgers. Zo nam hij het initiatief tot de driehoek nieuwe stijl, toegankelijk voor alle 600 duizend Rotterdammers. Die nieuwe driehoek-gesprekken geven een completer beeld als het gaat om het verbeteren van de veiligheid in de wijk. Als voorbeeld noemt Aboutaleb het ruimhartige coffeeshopbeleid, waarvoor in de raad van links tot rechts een breed draagvlak is. Spreek je met de bewoners in de omgeving van zo’n coffeeshop, dan hoor je een heel ander geluid.

Fijntjes onderstreept de burgemeester dat de verbetertrajecten voor de wijk wat hem betreft niet snel genoeg gaan en dat het co-creatieproces met de bewoners net zo stroperig lijkt, als het officiële beslisproces van de gemeenteraad. Meerdere malen moedigt hij de Middellanders en de professionals aan om vaart te maken: in maart 2018 wachten de nieuwe gemeenteraadsverkiezingen.

♦ De vraag van vandaag: woensdag 17 mei 2017

Wat maakt Bas van Bavel zo somber?

‘Van nature ben ik een redelijk optimistisch mens, maar over de economie ben ik helaas somber’, zo schetst Bas van Bavel, historicus en hoogleraar Transities van Economie en Samenleving van de Universiteit Utrecht zijn professionele gemoedstoestand. De westerse economie is tanende en neemt in zijn val de democratie mee.

Op de discussieavond #New Democracy & de Vrije Markt in Pakhuis de Zwijger presenteert de hoogleraar het gedachtegoed van zijn nieuwste publicatie The Invisible hand. Van Bavel: ‘Een markteconomie is een dynamisch systeem, waarbij we een cyclus van opkomst en neergang doorlopen. Helaas zitten we nu in de neergaande fase.’

Bij een vrijemarkteconomie zijn zowel de output – de diensten en producten-, als de input – grond, arbeid, kapitaal – onderhevig aan de markt. Dat is in Nederland eigenlijk pas het geval sinds de jaren ’90. Daarvoor bestonden er naast de markteconomie veel meer systemen, zoals corporaties, familiesystemen, associaties en gilden.

Een dergelijke markteconomie is redelijk uniek in de wereld. De onderzoekers vonden een voorbeeld in het middeleeuwse Iraq van 600 – 1000. In Italië was er een markteconomie van de 13de tot de 16de eeuw. In Nederland vanaf de 15de eeuw tot nu. In Engeland vanaf de 17de eeuw en de Verenigde Staten vanaf de 19de eeuw. En, anders dan vaak gedacht, volgt de markt het democratiseringsproces in plaats van andersom.

De economische cyclus begint als de burgers in opstand komen tegen de feodale elite, het dictatorschap of een tussenvorm van autocratie en democratie, zoals in het huidige Rusland. In de westerse wereld begon dat proces aan het begin van de 20ste eeuw, toen de burgers zich door grotere en kleinere opstanden zich vrijmaakten en organiseerden in politieke partijen, coöperaties en zorgden voor diverse collectieve voorzieningen, zoals de Boerenleenbank en verzekeringen.

Door het breken van de macht van de elite, ontstond er ruimte voor democratie. Wat volgt is een fase van machtsevenwicht, maar door de verhandeling van grond, arbeid en kapitaal komen daar scheurtjes in: er vindt accumulatie plaats en een steeds kleinere groep krijgt steeds meer grond, arbeid en kapitaal in handen.
Van Bavel: ‘Je ziet dan dat de vermogensongelijkheid enorm toeneemt. Dat is voor mij een belangrijk signaal dat we ons op een kantelpunt in de cyclus bevinden.’

De vermogensongelijkheid is volgens de onderzoeker in Nederland vrijwel maximaal. Een feit waarover bijna niemand spreekt. Van Bavel: ‘Vermogensongelijkheid vindt een uitweg in de financiële markten, dat is wat mij betreft een tweede waarschuwing.’  Point of no return is bereikt als de echte economie dusdanig stagneert dat vermogenden kiezen om te investeren in politieke macht en de democratische regels aan hun laars lappen of wetten gaan passen. Van Bavel: ‘Dan krijg je decennia lang een implosie: het verdwijnen van de gelijkheid en van de democratie.’

‘Denkt u ook weleens in oplossingen’, wil moderator Rindert de Groot weten. Van Bavel: ‘Voor mij is de geschiedenis de belangrijkste kennisbron. Nog geen enkele van de markteconomieën is in het verleden geslaagd om het tij te keren.’ Toch gloort er hoop. Van Bavel: ‘Door dit systeemonderzoek weten we nu hoe we als mens onderworpen zijn aan een bepaalde logica. Wie weet geven deze inzichten ons de kans om toch invloed op deze cyclus uit te oefenen.’

Lees ook het interview met Bas van Bavel, geschreven door Ieva Punyte: https://citiesintransition.eu/interview/is-it-really-about-the-invisible-hand

♦ De vraag van vandaag: maandag 15 mei 2017